Tiểu đoàn Đặc công 409 (Bộ Tham mưu Quân khu) đơn vị Anh hùng LLVTND được thành lập ngày 20-5-1964. Trong kháng chiến chống Mỹ, đơn vị có nhiều trận đánh gây cho địch nhiều tổn thất, làm nức lòng đồng bào, chiến sĩ. Trận Xã Đốc diễn ra đêm 2-3-1971 là một trận đánh tiêu biểu, đạt hiệu suất chiến đấu cao.

Xã Đốc là vùng đồi núi nằm sát sông Tranh, thuộc huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam. Sau khi càn quét bình định xong các huyện phía nam, địch dùng trực thăng đổ quân xuống chiếm 2 mỏm núi cao ở Xã Đốc, khống chế một vùng rộng lớn phía tây tỉnh Quảng Nam, tạo thế đứng bịt kín các cửa ngõ lên xuống từ vùng giải phóng tỏa về các huyện đồng bằng, nhằm triệt phá nguồn tiếp tế của ta. Xã Đốc còn là cứ điểm tiền tiêu nhằm phát hiện, ngăn chặn quân ta từ xa, bảo vệ sườn tây nam căn cứ quân sự Chu Lai. Cứ điểm này do tiểu đoàn 1/46 lữ đoàn 198 đóng giữ, thường có 3 đại đội bộ binh, 1 chỉ huy sở tiểu đoàn, 1 đại đội pháo binh, 1 trung đội thám báo và 1 đại đội công binh, quân số khoảng 500 tên. Sau khi đổ quân xuống Xã Đốc, địch bố phòng chặt chẽ cả về binh lực và hỏa lực, cùng hệ thống công sự vật cản phòng ngự tương đối vững chắc. Ngoài trận địa hỏa lực tại chỗ, chúng còn có 2 trận địa pháo 105mm, 155mm ở Phước Lâm và Tiên Phước; trên không có máy bay chiến đấu, máy bay lên thẳng vũ trang từ căn cứ Chu Lai sẵn sàng chi viện bất kể ngày đêm.

Chinh phục hàng rào thép gai.

Nhận nhiệm vụ phải “nhổ” bằng được cứ điểm Xã Đốc, Tiểu đoàn Đặc công 409 tổ chức 7 lần đi trinh sát, chuẩn bị chiến trường. Bộ đội ta đã tiến sát mục tiêu, xác định cụ thể cách bố trí mìn, hầm hào, lô cốt, khu chỉ huy, khu hỏa lực, mục tiêu then chốt, khu vực tuần tra canh gác, xác định điểm mạnh, yếu và những sơ hở của địch. Từ đó, một thao trường cấu trúc với đầy đủ công sự, hầm ngầm giống Xã Đốc đã được xây dựng tại căn cứ để đơn vị ngày đêm luyện tập.

Đêm 27-3-1971, mặc dù địch bố phòng chặt chẽ, pháo sáng liên tục bắn cầm canh soi rọi cả một góc trời nhưng với nghệ thuật ngụy trang và kỹ thuật tiếp cận mục tiêu của bộ đội Đặc công, chỉ sau vài giờ, 8 mũi tiến công của Tiểu đoàn 409 đã tiềm nhập ém sẵn bao quanh cứ điểm. Thế trận “nở hoa trong lòng địch” đã hình thành. Lúc này 7 mũi đã lọt vào trong cứ điểm, riêng mũi chủ yếu còn ở ngoài bờ rào cuối cùng. Giữa lúc đó, hai tên lính Mỹ đi tuần phát hiện mũi 3 đang tiến sâu vào mục tiêu. Mũi trưởng Thành ra lệnh nổ súng. Nghe tiếng súng nổ vang trong cứ điểm, mũi chủ yếu nhanh chóng dùng bộc phá mở rào. Từ 8 mũi, bộc phá, B40, B41, thủ pháo, lựu đạn dồn dập đánh vào các mục tiêu đã định...

Sau 35 phút chiến đấu, ta đã làm chủ hoàn toàn chiến trường, quân địch bị tê liệt trước đòn tiến công bất ngờ, táo bạo, đầy mưu trí, dũng cảm của bộ đội ta. Sau khi ta nổ súng, pháo địch ở Phước Lâm, Tiên Phước mới vội vàng nã đạn theo tọa độ quanh cứ điểm Xã Đốc, trực thăng vũ trang bắn rốc két xuống các suối ở xung quanh... Trong khi đó quân ta đã nhanh chóng rút về hậu cứ, để lại trên 2 mỏm đồi 350 xác chết và lính Mỹ bị thương. Đây là tiểu đoàn quân Mỹ bị tiêu diệt cuối cùng ở chiến trường Quảng Nam-Đà Nẵng và cũng là đơn vị lính Mỹ cuối cùng bị diệt gọn trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam.

Chiến thắng Xã Đốc là một chiến công oanh liệt trong lịch sử đấu tranh cách mạng của quân và dân cả nước nói chung và của Khu 5 nói riêng.

PV