QĐND - Giữa năm 1952, Đảng ủy và Bộ tư lệnh Liên khu 5 mở Chiến dịch Hè - Thu trên địa bàn tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng nhằm phối hợp với chiến trường chính Bắc Bộ, chuẩn bị cho Chiến dịch Tây Bắc, hỗ trợ trực tiếp cho phong trào chiến tranh nhân dân địa phương, tiêu diệt sinh lực, phá thế uy hiếp của địch và giành lại vùng du kích Gò Nổi, Điện Bàn (Quảng Nam) một trọng điểm “chiêu an”, “bình định” của địch từ đầu năm 1950.

Căn cứ mục đích nhiệm vụ chính trị của chiến dịch đề ra, đặc biệt là phương châm “đánh điểm, diệt viện” trên chiến trường, Bộ tư lệnh chiến dịch quyết định sử dụng bộ đội chủ lực kết hợp bộ đội địa phương tỉnh và huyện cùng dân quân, du kích xã, thôn tham gia. Trong quá trình triển khai và thực hành chiến dịch, phải thường xuyên hiệp đồng chặt chẽ giữa tiến công tiêu diệt cứ điểm đồn bốt địch với việc bố trí lực lượng sẵn sàng đánh địch càn quét; giữa tiến công địch ở phía trước với việc đưa bộ đội luồn sâu đánh hiểm ở phía sau, buộc chúng phải phân tán đội hình đối phó trên nhiều hướng; giữa tiến công quân sự với phát động quần chúng diệt tề trừ gian, mở rộng vùng và quyền làm chủ…

Bộ đội chủ lực Liên khu 5 sử dụng hỏa lực DKZ công đồn. Ảnh tư liệu.

Thực hiện phương châm tác chiến “đánh điểm, diệt viện”, Bộ tư lệnh chiến dịch lệnh giao nhiệm vụ cho Trung đoàn 803 chủ lực của Liên khu sử dụng các tiểu đoàn tiến công tiêu diệt các đồn bốt Xuân Đài, Phú Bông, cứ điểm kiên cố Vân Lý, khu hành chính thị tứ Phù Kỳ ở vòng ngoài; giao cho các phân đội bộ đội chủ lực, bộ đội đặc công, cùng du kích địa phương bí mật luồn sâu vào vùng địch kiểm soát, rồi bất ngờ đột phá tháp canh Bàu Mặt, Dốc Nhớt, đây là những yếu địa lợi hại ở phía bắc Đà Nẵng.

Bị ta tiến công từ nhiều phía và bị mất nhiều vị trí chiến thuật quan trọng, nhất là tuyến phòng thủ Nam sông Thu Bồn, Bộ chỉ huy quân Pháp ở Quảng Nam - Đà Nẵng lập tức tập trung 2000 lính tinh nhuệ, chưa kể máy bay, pháo binh, xe thiết giáp, mở cuộc hành quân với quyết tâm tiêu diệt chủ lực đối phương và giành lại khu vực tây Gò Nổi. Sau gần một tháng, Bộ tư lệnh chiến dịch cho Trung đoàn 803 hoạt động theo phương thức phân tán (cấp tiểu đoàn, đại đội) cùng lực lượng vũ trang địa phương chống càn và đánh địch nhỏ lẻ giành nhiều thắng lợi, buộc địch phải dừng lại củng cố, bỏ dở cuộc hành quân.

Từ ngày 19-8 đến đầu tháng 9-1952, Bộ tư lệnh chiến dịch tập trung Trung đoàn 803 mở đợt tiến công tiêu diệt một số chốt điểm trên đường 14 (đoạn Đà Nẵng đi Ái Nghĩa), khu hành chính Kỳ Lam, tháp canh Túy Loan… Trong đó có cứ điểm mạnh Túy Loan do một đại đội lính Âu-Phi chốt giữ. Trong ba đêm 16, 17, 18-9, bằng những trận tiến công của bộ đội chủ lực, được bộ đội địa phương và du kích Thăng Bình, Quế Sơn, Tiên Phước, Tam Kỳ phối hợp hỗ trợ, đã tiêu diệt các cứ điểm Ba Du, Thượng Phước, Lê Sơn, Dốc Nhất… làm cho hệ thống cứ điểm của địch ở vùng trung Điện Bàn, tây Hòa Vang và bắc Đà Nẵng vỡ, thủng từng mảng lớn.

Được chiến thắng quân sự cổ vũ, lực lượng quần chúng vùng tạm chiếm nô nức đứng lên tự vũ trang cướp chính quyền xã, thôn tay sai Pháp, giành quyền làm chủ. Trước đòn quân sự và nổi dậy mạnh mẽ của quân và dân ta, bọn tề điệp, ngụy quân, phần tan rã, phần chui rúc lẩn tránh vào các cứ điểm. Giữa tháng 9-1952, phong trào cách mạng và vùng du kích của ta mở rộng đến sát bờ Nam sông Cẩm Lệ, phát triển ra hầu hết vùng cát phía đông đường số 1 đến ngoại ô thị xã Hội An và thành phố Đà Nẵng.

Chiến dịch tiến công Quảng Nam - Đà Nẵng Hè - Thu năm 1952 giành thắng lợi không chỉ khẳng định việc vận dụng cách đánh thích hợp, sáng tạo giữa đòn tiến công của bộ đội chủ lực với phong trào chiến tranh du kích phát triển, qua đó từng bước phá vỡ phòng tuyến trong, ngoài của địch ở Quảng Nam, Đà Nẵng, nối liền khu du kích đồng bằng với căn cứ miền núi của tỉnh, giải phóng một số xã thuộc các huyện: Điện Bàn, Hòa Vang, Đại Lộc, mà còn góp phần làm cho thế và lực chiến trường Khu 5 chuyển biến rõ rệt. Nhiều khu du kích và căn cứ du kích vùng địch tạm chiếm được củng cố mở rộng và phát triển tạo thành thế liên hoàn giữa vùng du kích và vùng tự do. Trong đó nổi bật là khu vực Gò Nổi - một trọng điểm kìm kẹp, bình định của địch đã trở thành vùng căn cứ du kích mạnh của ta. Đồng thời, thành công của chiến dịch này, đã tạo ra thời cơ và thuận lợi mới để quân dân Liên khu 5 mở Chiến dịch An Khê vào đầu năm 1953 giành thắng lợi.   

Đại tá Trần Tiến Hoạt